© 2019 Instytut Bezpieczeństwa Społecznego 

www.radykalizacja.pl

radykalizacja.pl

03 grudnia 2020

Płaska ziemia, antyszczepionkowcy i 5G - teorie spiskowe, a radykalizacja

W okresie epidemii COVID-19 popularyzacji uległy teorie spiskowe dotyczące technologii 5G. Jest to jednak tylko część o wiele szerszego zjawiska, a jego początki sięgają wielu lat wstecz. Pojawienie się na świecie social mediów dokonało prawdziwej rewolucji w świecie informacji. Po latach ich funkcjonowania oprócz dobrych stron udało się jednak zauważyć ich mroczne strony, a także możliwość wykorzystania ich do eskalacji zachowań społecznie szkodliwych. Mowa o wpływie teorii spiskowych na bezpieczeństwo i postawy radykalizacyjne.

 

Portale społecznościowe mają tendencje do tworzenia tzw. baniek informacyjnych. Od lat portale traktowane są jako źródło newsów oraz opinii, a te dopasowuje na podstawie algorytmów zgodnie z preferencjami każdego użytkownika. Utrudnia to użytkownikom dotarcie do informacji, z którymi mogą się nie zgadzać, które mogą być im niewygodne lub kontrowersyjne, ale które są bardzo ważne i powinny dotrzeć do ich świadomości, aby mogli się z nimi zmierzyć, a następnie je przyjąć lub odrzucić.

 

W efekcie funkcjonowania baniek informacyjnych popularyzacji na szeroką skalę uległy teorie, które wydają się absurdalne, ale znalazły swoich zwolenników. Modelowym przykładem jest Teoria Płaskiej Ziemi oraz Ruch Płaskoziemców.

 

Jak wykazało badanie prof. Asheley Landrum z Texas Tech University głównym źródłem i popularyzatorem idei płaskiej ziemi jest serwis Youtube. Zdaniem badaczki algorytmy serwisu materiały prezentujące konkretny punkt widzenia osobom, które są na nie najbardziej podatne i skłonne do zgodzenia się z daną tezą. Algorytmy te nie zwracają uwagi na prawdziwość lub fałsz danej tezy. Również grupa płaskoziemców, która zgodziła się rozmawiać z badaczką jako źródło informacji wskazywała Youtube'a.

 

Płaskoziemcy stali się dużą, zorganizowaną grupą operującą w całych Stanach Zjednoczonych. Ich działalność opiera się na prowadzeniu własnych badań, które mają obalić dorobek światowej nauki i wykazać, że Ziemia jest płaska. Są tak zdeterminowani, że jeden z nich, Michael Hughs znany również jako „Mad Mike”, był gotowy zaryzykować życie i zginął podczas lotu skonstruowaną przez siebie rakietą. Na portalu Facebook można znaleźć kilka grup zrzeszających osoby interesujące się ruchem Płaskoziemców. Największa liczy 38 tys. członków.

 

O ile Płaskoziemcy nie są zagrożeniem dla bezpieczeństwa, o tyle przez kilka lat swojej działalności doprowadzili do spadku zaufania wobec władz oraz instytucji naukowych. Inaczej ma się sprawa z tzw. aferą Pizza Gate. Wszystko zaczęło się od wycieku maili szefa sztabu kampanii prezydenckiej Hilary Clinton w 2016 roku. Wśród maili znajdowały się m.in. prośby o zamówienie pizzy. Na tzw. chanach pojawiła się teoria, jakoby słowo „pizza” oznaczało dziecięcego niewolnika seksualnego przechowywanego w piwnicy pizzerii. Głównym celem ataku stała się pizzeria Comet Ping Pong, w której piwnicy miały się odbywać satanistyczne rytuały z udziałem dzieci i z której szef sztabu Clinton zamawiał pizzę, kontaktując się z jej właścicielem.

 

Teorię popularyzowały aktywnie w sieci trolle aż 4 grudnia Edgar Maddison Welch z Salisbury pojechał uzbrojony do Waszyngtonu i sterroryzował pracowników pizzerii, chcąc uwolnić dzieci przetrzymywane w piwnicy. Gdy po kilku strzałach upewnił się, że w lokalu nie ma piwnicy, wyszedł na zewnątrz i oddał się w ręce policji.

 

W oparciu o podobne mechanizmy w dobie koronawirusa upowszechniły się teorie spiskowe wokół technolgi 5G, a także ruch antymaseczkowy. Obydwa stymulują bardzo często przeciwnicy obowiązku szczepień i głosiciele innych teorii spiskowych. Zjawisko ruchu anty5G jest podobne do występującej w XIX wieku radiofobii (lęku przed odkrytym w 1895 roku promieniowaniem rentgena) oraz ruchu antymaseczkowego z czasów epidemii hiszpanki w San Francisco. O ile w tamtych czasach były to fenomeny lokalne, w dobie Internetu teorie spiskowe osiągają zasięg globalny. Zradykalizowani przeciwnicy 5G podpalali maszty telefonii komórkowej od USA aż po Polskę.

 

W reakcji na zjawisko Google podjął już pierwsze kroki. Zapowiedział blokowanie treści oraz niewypłacanie pieniędzy za reklamy pod treściami promującymi teorie spiskowe. Nie jest to jednak jedyne działanie, jakie należy podjąć, aby je wyeliminować.

 

Najskuteczniejszą broniom przeciwko teoriom spiskowym wydaje się na chwilę obecną edukacja nie tylko przez uczenie logicznego myślenia, ale także budowanie pozytywnego i atrakcyjnego obrazu nauki. Wielu głosicieli teorii spiskowych czuje się dobrze w swojej bańce informacyjnej, od której odwróci się, gdy ta zostanie zdyskredytowana, a na to również jest skuteczny sposób. Bardzo niewielu ludzi wierzy w kilka teorii spiskowych naraz, a nawet jeśli to ich limit zawsze będzie ograniczony. Za to bardzo wielu jej głosicieli popularyzuje wiele teorii naraz.

 

Kolejnym narzędziem walki z teoriami spiskowymi jest więc edukacja w zakresie jej źródeł i powiązań. Jest to szczególnie ważne, gdyż jak wykazało badanie Prof. Diany Rieger i dr Brigitte Naderer, uprzedzenia poznawcze wzmacniają poczucie wyższości własnej grupy nad innymi i wpływają na wzmocnienie postaw ekstremistycznych.

 

Jakub Woroncow

  POWRÓT

Inne artykuły: