© 2019 Instytut Bezpieczeństwa Społecznego 

www.radykalizacja.pl

radykalizacja.pl

14 czerwca 2017

Radykalizacja jako proces - wstęp.

Każdy człowiek powinien czuć się bezpieczny i żyć wolny od strachu. Jednak w dzisiejszym świecie rośnie poczucie niepewności i zagrożenia. Często prowadzi ono do polaryzacji opinii i uruchamia niebezpieczny proces radykalizacji zachowań. Potrzeba strategicznych działań prewencyjnych, opartych na eksperckiej wiedzy i doświadczeniu, by zwiększyć poziom naszego codziennego bezpieczeństwa.

 

 

Radykalizacja jako proces

 

Radykalizacja to złożony proces, w którym osoba lub grupa osób zaczyna przyjmować skrajną, opartą na różnych formach przemocy, ideologię lub przekonania. To odrzucenie przyjętego przez ogół społeczeństwa status quo i negowanie podstawowych wartości demokratycznych oraz rosnąca skłonność do używania przemocy dla osiągnięcia celów ideologicznych.

 

Jest wiele dróg prowadzących do radykalizacji, m.in. wykluczenie społeczne, polaryzacja, piętnowanie odmienności, teorie spiskowe, mowa i przestępstwa motywowane nienawiścią. Proces radykalizacji wygląda podobnie dla wszystkich ekstremizmów: religijnych, nacjonalistycznych, faszystowskich, jak również niektórych prądów lewicowych. Wybór zależy w dużej mierze od środowiska, w którym wychowują się czy stykają na co dzień ekstremiści.

 

Radykalizacja może mieć różne formy. Od ekstremizmu ideologicznego, przez przestępstwa, aż po fundamentalizm religijny. Końcowym etapem radykalizacji może być akt przemocy czy nawet terroryzmu (Koomen, van der Pligt, 2016). Na każdym z etapów radykalizacji można zareagować i zacząć proces de-radykalizacji.

 

 

Formy radykalizacji

 

Wyróżniamy cztery podstawowe formy radykalizacji:

 

Radykalizacja o podłożu skrajnie prawicowym, związana z faszyzmem, rasizmem, suprematyzmem oraz nacjonalizmem. Charakteryzuje się retoryką opartą na obronie tożsamości rasowej lub etnicznej. Wiąże się z wrogością wobec władz państwowych, mniejszości, imigrantów lub różnych grup politycznych – przeważnie lewicowych i liberalnych. W USA 73% śmiertelnych ataków od 12 września 2001 r., zostało spowodowanych przez prawicowych ekstremistów (Eddington, 2017).

 

Radykalizacja polityczno-religijna oparta na politycznej interpretacji religii. Przybiera formy obrony poprzez przemoc tożsamości religijnej postrzeganej jako obiekt „ataku” przez konflikty międzynarodowe, politykę zagraniczną, debaty społeczne itp. W ostatnich latach najczęściej rozpoznawanym rodzajem radykalizacji polityczno-religijnej jest fundamentalizm islamski, jednak każda religia może rodzić tego typu radykalizację. W Unii Europejskiej w 2008 r. z 1009 aresztowań za terroryzm 187 było związanych z terroryzmem islamskim (Europol, 2009).

 

Radykalizacja o podłożu skrajnie lewicowym (DeFronzo, 2017). Koncentruje się ona przede wszystkim na żądaniach antykapitalistycznych. Ta kategoria obejmuje grupy anarchistów, maoistów, trockistów i marksistów-leninistów, którzy używają przemocy. W Europie stanowią problem dla służb bezpieczeństwa przede wszystkim w Niemczech, Belgii, Włoszech, Grecji, Francji, Turcji, Portugalii i Hiszpanii (Pluchinsky, 1992).

 

Radykalizacja indywidualna, która zasadniczo motywowana jest przez pojedynczy problem. Do tej kategorii należą: radykalne grupy obrońców środowiska lub praw zwierząt, ekstremiści antyaborcyjni, niektóre ruchy antygejowskie i anty- feministyczne używające przemocy do nagłaśniania swojej ideologii (Smith, 1994). Mordercy, których motywacje są ideologiczne, mogą również należeć do tej kategorii.

 

 

Przez ekstremizm do terroryzmu

 

Wszystkie formy radykalizacji mają wspólną podstawę. Jest to podobny proces, który prowadzi przez ekstremizm, drobne wykroczenia, przestępstwa, przestępczość zorganizowaną, aż do terroryzmu (Rinehart, 2016). Po przekroczeniu masy krytycznej wielkości, sieci relacji i wpływu, przejście do stosowania prze- mocy jest naturalnym i oczywistym krokiem dla takich grup – niezależnie czy mówimy o podmiocie motywowanym religijnie, napędzanym ideologią polityczną czy wzmożonym tożsamościowo, etnicznie czy narodowo. Nastawienie antysystemowe i kontrkulturowy charakter sprawiają, że transgresja, przemoc i przekraczanie prawa są jednocześnie jedną z form wyrazu, łącznikiem wewnątrzgrupowym, jak i metodą osiągania celów, zarówno organizacyjnych jak i politycznych (Rosebraugh, 2004).

 

W przestrzeni społecznej stykamy się z grupami już ukształtowanymi, strukturami działającymi od lat. Istnieją organizacje z wyraźnymi, silnie zmotywowanymi liderami czy nawet uzbrojonymi bojówkami, które ze stereotypów, ksenofobii i nienawiści uczyniły swoje spoiwo. Grupy te zaczynają działać na ulicach miast i próbują siłą wcielać w życie swoje poglądy. Atakują słownie w internecie i bezpośrednio członków mniejszości etnicznych, religijnych i seksualnych, ludzi o odmiennych od ich ekstremistycznych dogmatów poglądach politycznych. Nierzadko niszczą publiczne i prywatne mienie, napadają na ludzi, a nawet używają przeciwko nim broni palnej czy podkładają bomby (Coaffee, 2009).

 

Działalności przestępczej wśród członków grup ekstremistycznych towarzyszy również charakterystyczny stosunek do kobiet i osób słabszych – w wielu skrajnych ideologiach jest on patriarchalny, szowinistyczny i seksistowski, co stwarza dobre podglebie dla zajmowania się handlem „żywym towarem”, stręczycielstwem oraz przemytem ludzi, nie wspominając już o niezorganizowanej, codziennej przemocy domowej wobec kobiet, dzieci czy osób starszych z ich rodzin i otoczenia (Coaffee, 2009).

 

Dopóki nie jesteśmy w stanie zlikwidować ognisk biedy, wykluczenia i braku perspektyw zawodowych, konieczne jest wykorzystanie w jak najlepszym stopniu posiadane zasoby i społeczne innowacje, tak aby zniwelować efekty radykalizowania się wśród wykluczonych i zaproponować grupom na nią narażonym alternatywną ścieżkę rozwoju oraz zapobiegać rozszerzaniu się zasięgu groźnych dla bezpieczeństwa publicznego środowisk.

 

 

Jacek Purski

 

* Powyższy tekst jest fragmentem opracowania pt. "Radykalizacja" przygotowanego przez Jacka Purskiego i Instytut Bezpieczeństwa Społecznego dla Centrum Analiz Międzynarodowego Instytutu Społeczeństwa Obywatelskiego (www.camiso.org.pl) w 2019 r.

 

  POWRÓT

Inne artykuły:

02 marca 2021
Były prezydent USA, Donald Trump ma długą historię popularyzowania teorii spiskowych. To jego stały element kampanii wyborczej skierowany do liczącego nawet kilka procent elektoratu podatnego na alternatywne sposoby tłumaczenia rzeczywistości.
24 lutego 2021
Problem radykalizacji młodzieży Młodzież jest grupą szczególnie narażoną na wpływ ekstremistycznych ideologii. Na przestrzeni ostatnich lat na obszarze Unii Europejskiej i Wielkiej Brytanii miały miejsce ataki terrorystyczne, w które zaangażowani
21 lutego 2021
Po radykalnym przemówieniu Donalda Trumpa podczas wiecu 6 stycznia 2021 roku w Waszyngtonie grupa jego fanatycznych zwolenników dokonała szturmu na Kapitol. Policja znalazła też dwie bomby, jedną w siedzibie Narodowego
07 lutego 2021
W 2003 r. na łamach FBI Law Enforcement Bulletin opublikowany został artykuł Randyego Boruma Understanding the Terrorist Mind-Set. Borum zaproponował w nim czterostopniowy model procesu radykalizacji, opracowany w oparciu o
07 lutego 2021
Resocjalizacja ekstremistów i terrorystów jest złożonym procesem, którego pożądanym rezultatem jest przygotowanie osadzonego do samodzielnego i niezależnego życia w społeczeństwie demokratycznym, bez kierowania się w nim ekstremistycznym światopoglądem i zaangażowania
03 lutego 2021
Intensywny rozwój badań nad radykalizacją w ramach poszukiwania tzw. źródeł terroryzmu (root causes) nastąpił w odpowiedzi na ataki terrorystyczne w Madrycie (2004 r.) i w Londynie (2005 r.). Wcześniej w
23 stycznia 2021
W Boże Narodzenie 2020 roku o 6:30 rano w Nashville w stanie Tennesse kierowca kampera zdetonował umieszczoną w swoim samochodzie bombę. Zginął, raniąc osiem osób. Uszkodził też wiele budynków w
06 grudnia 2020
Jak można przeczytać na portalu Oko.Press, 26-letni Filip B. został przeszukany, a następnie zatrzymany 11 grudnia 2019 roku na podstawie brytyjskich przepisów antyterrorystycznych. Był podejrzany o przygotowywanie zamachu terrorystycznego. Na
06 grudnia 2020
Antysemityzm jest stałym elementem składowym ekstremizmu prawicowego, jednak w XXI wieku wykracza poza tradycyjnie rozumiany ruch neofaszystowski. Retoryka o rasowej niższości Żydów ograniczona jest tylko do podziemia neonazistowskiego, ale już
04 grudnia 2020
Poniższe studium koncentruje się na międzynarodowej działalności skrajnej prawicy w sześciu krajach: Finlandii, Francji, Niemczech, Szwecji, Wielkiej Brytanii i USA. Zostało zamówione przez Urząd Spraw Zagranicznych Republiki Federalnej Niemiec, wydział