radykalizacja.pl

14 czerwca 2017

Radykalizacja jako proces - wstęp.

Każdy człowiek powinien czuć się bezpieczny i żyć wolny od strachu. Jednak w dzisiejszym świecie rośnie poczucie niepewności i zagrożenia. Często prowadzi ono do polaryzacji opinii i uruchamia niebezpieczny proces radykalizacji zachowań. Potrzeba strategicznych działań prewencyjnych, opartych na eksperckiej wiedzy i doświadczeniu, by zwiększyć poziom naszego codziennego bezpieczeństwa.

 

 

Radykalizacja jako proces

 

Radykalizacja to złożony proces, w którym osoba lub grupa osób zaczyna przyjmować skrajną, opartą na różnych formach przemocy, ideologię lub przekonania. To odrzucenie przyjętego przez ogół społeczeństwa status quo i negowanie podstawowych wartości demokratycznych oraz rosnąca skłonność do używania przemocy dla osiągnięcia celów ideologicznych.

 

Jest wiele dróg prowadzących do radykalizacji, m.in. wykluczenie społeczne, polaryzacja, piętnowanie odmienności, teorie spiskowe, mowa i przestępstwa motywowane nienawiścią. Proces radykalizacji wygląda podobnie dla wszystkich ekstremizmów: religijnych, nacjonalistycznych, faszystowskich, jak również niektórych prądów lewicowych. Wybór zależy w dużej mierze od środowiska, w którym wychowują się czy stykają na co dzień ekstremiści.

 

Radykalizacja może mieć różne formy. Od ekstremizmu ideologicznego, przez przestępstwa, aż po fundamentalizm religijny. Końcowym etapem radykalizacji może być akt przemocy czy nawet terroryzmu (Koomen, van der Pligt, 2016). Na każdym z etapów radykalizacji można zareagować i zacząć proces de-radykalizacji.

 

 

Formy radykalizacji

 

Wyróżniamy cztery podstawowe formy radykalizacji:

 

Radykalizacja o podłożu skrajnie prawicowym, związana z faszyzmem, rasizmem, suprematyzmem oraz nacjonalizmem. Charakteryzuje się retoryką opartą na obronie tożsamości rasowej lub etnicznej. Wiąże się z wrogością wobec władz państwowych, mniejszości, imigrantów lub różnych grup politycznych – przeważnie lewicowych i liberalnych. W USA 73% śmiertelnych ataków od 12 września 2001 r., zostało spowodowanych przez prawicowych ekstremistów (Eddington, 2017).

 

Radykalizacja polityczno-religijna oparta na politycznej interpretacji religii. Przybiera formy obrony poprzez przemoc tożsamości religijnej postrzeganej jako obiekt „ataku” przez konflikty międzynarodowe, politykę zagraniczną, debaty społeczne itp. W ostatnich latach najczęściej rozpoznawanym rodzajem radykalizacji polityczno-religijnej jest fundamentalizm islamski, jednak każda religia może rodzić tego typu radykalizację. W Unii Europejskiej w 2008 r. z 1009 aresztowań za terroryzm 187 było związanych z terroryzmem islamskim (Europol, 2009).

 

Radykalizacja o podłożu skrajnie lewicowym (DeFronzo, 2017). Koncentruje się ona przede wszystkim na żądaniach antykapitalistycznych. Ta kategoria obejmuje grupy anarchistów, maoistów, trockistów i marksistów-leninistów, którzy używają przemocy. W Europie stanowią problem dla służb bezpieczeństwa przede wszystkim w Niemczech, Belgii, Włoszech, Grecji, Francji, Turcji, Portugalii i Hiszpanii (Pluchinsky, 1992).

 

Radykalizacja indywidualna, która zasadniczo motywowana jest przez pojedynczy problem. Do tej kategorii należą: radykalne grupy obrońców środowiska lub praw zwierząt, ekstremiści antyaborcyjni, niektóre ruchy antygejowskie i anty- feministyczne używające przemocy do nagłaśniania swojej ideologii (Smith, 1994). Mordercy, których motywacje są ideologiczne, mogą również należeć do tej kategorii.

 

 

Przez ekstremizm do terroryzmu

 

Wszystkie formy radykalizacji mają wspólną podstawę. Jest to podobny proces, który prowadzi przez ekstremizm, drobne wykroczenia, przestępstwa, przestępczość zorganizowaną, aż do terroryzmu (Rinehart, 2016). Po przekroczeniu masy krytycznej wielkości, sieci relacji i wpływu, przejście do stosowania prze- mocy jest naturalnym i oczywistym krokiem dla takich grup – niezależnie czy mówimy o podmiocie motywowanym religijnie, napędzanym ideologią polityczną czy wzmożonym tożsamościowo, etnicznie czy narodowo. Nastawienie antysystemowe i kontrkulturowy charakter sprawiają, że transgresja, przemoc i przekraczanie prawa są jednocześnie jedną z form wyrazu, łącznikiem wewnątrzgrupowym, jak i metodą osiągania celów, zarówno organizacyjnych jak i politycznych (Rosebraugh, 2004).

 

W przestrzeni społecznej stykamy się z grupami już ukształtowanymi, strukturami działającymi od lat. Istnieją organizacje z wyraźnymi, silnie zmotywowanymi liderami czy nawet uzbrojonymi bojówkami, które ze stereotypów, ksenofobii i nienawiści uczyniły swoje spoiwo. Grupy te zaczynają działać na ulicach miast i próbują siłą wcielać w życie swoje poglądy. Atakują słownie w internecie i bezpośrednio członków mniejszości etnicznych, religijnych i seksualnych, ludzi o odmiennych od ich ekstremistycznych dogmatów poglądach politycznych. Nierzadko niszczą publiczne i prywatne mienie, napadają na ludzi, a nawet używają przeciwko nim broni palnej czy podkładają bomby (Coaffee, 2009).

 

Działalności przestępczej wśród członków grup ekstremistycznych towarzyszy również charakterystyczny stosunek do kobiet i osób słabszych – w wielu skrajnych ideologiach jest on patriarchalny, szowinistyczny i seksistowski, co stwarza dobre podglebie dla zajmowania się handlem „żywym towarem”, stręczycielstwem oraz przemytem ludzi, nie wspominając już o niezorganizowanej, codziennej przemocy domowej wobec kobiet, dzieci czy osób starszych z ich rodzin i otoczenia (Coaffee, 2009).

 

Dopóki nie jesteśmy w stanie zlikwidować ognisk biedy, wykluczenia i braku perspektyw zawodowych, konieczne jest wykorzystanie w jak najlepszym stopniu posiadane zasoby i społeczne innowacje, tak aby zniwelować efekty radykalizowania się wśród wykluczonych i zaproponować grupom na nią narażonym alternatywną ścieżkę rozwoju oraz zapobiegać rozszerzaniu się zasięgu groźnych dla bezpieczeństwa publicznego środowisk.

 

 

Jacek Purski

 

* Powyższy tekst jest fragmentem opracowania pt. "Radykalizacja" przygotowanego przez Jacka Purskiego i Instytut Bezpieczeństwa Społecznego dla Centrum Analiz Międzynarodowego Instytutu Społeczeństwa Obywatelskiego (www.camiso.org.pl) w 2019 r.

 

  POWRÓT

Inne artykuły:

02 listopada 2020
  Uniwersytet w Gandawie oraz Uniwersytet Ludwika i Maksymiliana w Monachium zaprezentowały pierwsze rezultaty międzynarodowego badania dotyczącego komunikacji ekstremistów za pośrednictwem mediów społecznościowych. Według stanu badań z 2018 roku 77% nastolatków
14 czerwca 2017
Zamiast „zarządzać strachem”, należy zastanowić się jak obniżać jego poziom, by skutecznie przeciwdziałać polaryzacji, ksenofobii i radykalizacji. Na całym świecie istnieją dobre praktyki jak przerwać proces radykalizacji – od edukacji
14 czerwca 2017
Skuteczne działania de-radykalizacyjne opierać się muszą na kilku podstawowych działaniach. Aby można mówić o trwałym efekcie konieczna jest współpraca międzynarodowa, podejście wieloagencyjne i wielosektorowe, pogłębiona edukacja oraz skorzystanie z już
14 czerwca 2017
Każdy człowiek powinien czuć się bezpieczny i żyć wolny od strachu. Jednak w dzisiejszym świecie rośnie poczucie niepewności i zagrożenia. Często prowadzi ono do polaryzacji opinii i uruchamia niebezpieczny proces

© 2019 Instytut Bezpieczeństwa Społecznego 

www.radykalizacja.pl