© 2019 Instytut Bezpieczeństwa Społecznego 

www.radykalizacja.pl

radykalizacja.pl

24 lutego 2021

Zaangażowanie sektora edukacji w przeciwdziałanie radykalizacji młodzieży na przykładzie Wielkiej Brytanii (The Prevent Duty) 

Problem radykalizacji młodzieży

Młodzież jest grupą szczególnie narażoną na wpływ ekstremistycznych ideologii. Na przestrzeni ostatnich lat na obszarze Unii Europejskiej i Wielkiej Brytanii miały miejsce ataki terrorystyczne, w które zaangażowani byli młodzi ludzie, często nastolatkowie [1]. O ich podatności na radykalny przekaz decyduje kombinacja czynników przyciągających i popychających, uzupełniona o stany, potrzeby, dylematy czy odczucia charakterystyczne dla wieku młodzieńczego, takie jak poszukiwanie własnej drogi życiowej, bunt młodzieńczy okresu dojrzewania, zaufanie niewłaściwym „autorytetom”. Współcześnie największym kanałem produkcji i dystrybucji ekstremistycznych treści jest Internet, za pośrednictwem którego młodzi ludzi mogą mieć kontakt z propagandą skrajnych ugrupowań, a nawet znaleźć się pod ich indoktrynacją.

 

Sektor edukacji a walka z radykalizacją

Aby uchronić młodych ludzi przed szkodliwym wpływem ekstremistycznych treści i stojącymi za nimi ugrupowaniami, niezwykle istotna jest umiejętność wykrywania wczesnych sygnałów mogących świadczyć o radykalizacji. Socjalizacja do ekstremizmu jest bowiem złożonym procesem, na który składa się szereg decyzji podejmowanych przez jednostkę. Proces ten im dalej postępuje – tym trudniej jest go zatrzymać lub doprowadzić do jego cofnięcia [2]. Dlatego też osoby z najbliższego otoczenia dzieci i młodzieży powinny być wyposażone w wiedzę i być świadomymi swojej roli w walce z radykalizacją.

Jak wynika z raportu przygotowanego przez Radicalisation Awareness Network*, większość państw członkowskich Unii Europejskiej posiadających strategie przeciwdziałania/walki z ekstremizmem (P/CVE) odwołuje się w nich do sektora edukacji, czyniąc z nauczycieli „praktyków pierwszej linii” (frontline practitioners) lub partnerów społecznych zaangażowanych we współpracę z innymi instytucjami, organami, służbami [3]. Dlatego też Ministerstwa Edukacji bardzo często widnieją na listach ministerstw właściwych ds. przeciwdziałania terroryzmowi.

      

Brytyjska strategia przeciwdziałania radykalizacji

Strategia Prevent (The Prevent Strategy) opublikowana przez brytyjski rząd w 2011 roku jest częścią krajowej strategii antyterrorystycznej CONTEST (The United Kingdom’s Strategy for Countering International Terrorism), która obejmuje 4 filary (4P):

  1. PREVENT (zapobieganie) – ochrona osób podatnych przed zaangażowaniem i wspieraniem terroryzmu – zapobieganie radykalizacji;
  2. PURSUE (ściganie) – ściganie terrorystów;
  3. PROTECT (ochrona) – ochrona ludzi i obiektów przed skutkami ataków terrorystycznych;
  4. PREPARE (przygotowanie) – zdolność do reagowania w przypadku wystąpienia ataku terrorystycznego.

 

 

Celem Strategii Prevent jest zatem przeciwdziałanie radykalizacji ludzi zmierzającej do zaangażowania w działalność terrorystyczną lub jej wspierania. Odwołuje się ona do wszystkich form terroryzmu – zarówno motywowanego radykalnym islamem, jak i ideologiami skrajnie prawicowymi. Strategia opiera się na trzech celach:

  1. reagowanie na wyzwania ideologiczne, jakie niesie za sobą terroryzm oraz na zagrożenie ze strony osób go promujących,
  2. zapobieganie „wciąganiu ludzi” w działalność terrorystyczną i zapewnienie im odpowiedniego wsparcia,
  3. współpraca z sektorami i instytucjami, w których występuje ryzyko radykalizacji [4].

 

The Prevent Duty

Od 2015 roku brytyjskie szkoły (i inne wyszczególnione podmioty z sektora edukacji) mają obowiązek wykonywania swoich funkcji z uwzględnieniem „potrzeby zapobiegania angażowaniu się ludzi w terroryzm (prevent people from being drawn into terrorism) – muszą one realizować tzw. The Prevent Duty [5]. Obowiązek ten został wprowadzony za pośrednictwem ustawy antyterrorystycznej – Counter-Terrorism and Security Act 2015, której załącznik 6 zawiera wykaz „określonych organów” („specified authorities”), zobligowanych do włączenia się w działania prewencyjne. Oprócz szkół są to m.in. podmioty z sektora zdrowia, więzienia. Ustawodawca wyposażył te instytucje w wytyczne, w oparciu na których obowiązek ma być realizowany.

 

Istota The Prevent Duty w sektorze edukacji

W brytyjskim rozumieniu ochrona dzieci przed ryzykiem radykalizacji postrzegana jest jako część szerszych obowiązków szkół związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa i ma podobny charakter do ochrony dzieci przed innymi zagrożeniami, takimi jak narkomania, wykorzystywanie seksualne, zaniedbanie ze strony rodziców i opiekunów. Szkoła ma być bezpiecznym miejscem dla wymiany poglądów oraz rozwijania wiedzy i umiejętności powalających zrozumieć zagrożenia związane z terroryzmem. Oznacza to, że szkoła nie powinna unikać kontrowersyjnych tematów, a uczyć kwestionowania poglądów i argumentów charakterystycznych dla ekstremistów.

 

Ocena ryzyka. Szkoły mają istotne znaczenie w identyfikacji zagrożeń w danym kontekście lokalnym. Z przygotowanych przez rząd brytyjski wytycznych jasno wynika, że od szkół i placówek opieki nad dziećmi oczekuje się oceny ryzyka "wciągnięcia" dzieci w terroryzm i radykalizacji ich poglądów. Realizacja tego obowiązku wymaga zatem od personelu szkół umiejętności identyfikowania dzieci i młodzieży, mogącej wykazywać się podatnością na radykalizację, a także wiedzy co zrobić, gdy osoby takie zostaną zidentyfikowane. Szczególny nacisk kładzie się na świadomość zwiększonego ryzyka radykalizacji dzieci i młodzieży za pośrednictwem Internetu.

 

-----------------------------------------------------------------------------------

„Nawet bardzo małe dzieci mogą być podatne na radykalizację ze strony innych ludzi, czy to w rodzinie, czy poza nią, i przejawiać niepokojące zachowania. The Prevent Duty nie wymaga od nauczycieli ani opiekunów dzieci niepotrzebnej ingerencji w życie rodzinne, ale tak jak w przypadku każdego innego ryzyka zagrażającego bezpieczeństwu, muszą oni podejmować działania, gdy zauważą niepokojące zachowanie” [6].

-----------------------------------------------------------------------------------

 

Współpraca w ramach partnerstwa. The Prevent Duty opiera się na ścisłej współpracy partnerów lokalnych. Koordynacją ich działań zajmują się Lokalne Rady ds. Ochrony Dzieci (Local Safeguarding Children Boards). Szkoły powinny zatem współpracować z lokalnymi instytucjami i organizacjami. Wsparcie w realizacji The Prevent Duty może zapewnić szkołom przede wszystkim lokalna policja, a także organizacje społeczne. Oczywiście równie ważne miejsce w całym systemie zajmują rodzice i opiekunowie dzieci i młodzieży.

 

Promowanie brytyjskich wartości. Uodpornianie dzieci i młodzieży na radykalizację realizuje się m.in. poprzez „aktywne promowanie” podstawowych wartości przyświecających społeczeństwu brytyjskiemu, takich jak demokracja, praworządność, wolność jednostki oraz wzajemny szacunek i tolerancja dla osób wyznających różne wyznania i przekonania. Ogólnie oznacza to, że działania szkół brytyjskich powinny zmierzać do wyposażenia uczniów w wiedzę:

  • w jaki sposób obywatele mogą wpływać na podejmowanie decyzji w państwie demokratycznym;
  • w jaki sposób chroniona jest wolność wyznania i przekonań i zrozumienie znaczenia tej wolności;
  • na temat akceptacji i tolerancji ludzi wyznających różne wyznania i przekonania (lub ich nie posiadających) oraz wpojenie uczniom, że osoby te nie powinny być celem krzywdzących lub dyskryminujących zachowań
  • na temat znaczenia rozpoznawania i zwalczania dyskryminacji [7].

 

 

Educate Against Hate

Educate Against Hate jest internetową bazą wiedzy opracowaną przez brytyjski Home Office i Departament Edukacji, wspierającą nauczycieli w realizowaniu The Prevent Duty. Baza podzielona jest na 3 moduły: nauczyciele, rodzice, zarządzający szkołami.

W module opracowanym dla nauczycieli dostępne są m.in. wszelkie niezbędne informacje nt. The Prevent Duty (ustawodawstwo, wytyczne), materiały do wykorzystania w trakcie zajęć w szkole dopasowane do różnych grup wiekowych, odpowiedzi na pytania mogące nurtować nauczycieli (np. Co zrobić, jeśli mam obawy względem ucznia?). 

 

 

 

 

* Raport opracowano, gdy Wielka Brytania była jeszcze państwem członkowskich Unii Europejskiej (2019).

 

Opracowano na podstawie:

[1] Aiello E., Puigvert L., Schubert T., Preventing Violent Radicalization of Youth Through Dialogic Evidence-based Policies, „International Sociology”, 2018, nr 44, s. 436.

[2] Por. Moghaddam F., The Staircase to Terrorism. A Psychological Exploration, „American Psychologist”, 2005, nr 60, s. 161-169. 

[3] Radicalisation Awareness Network, Education and radicalisation prevention: Different ways governments can support schools and teachers in preventing/countering violent extremism, 2019, dostępny online (20.02.2021).  

[4] The Prevent Strategy 2011, dostępny online (21.02.2021), s. 7. 

[5] Section 26, Counter-Terrorism and Security Act 2015, dostępny online (20.02.2021)

[6] The Prevent duty. Departmental advice for schools and childcare providers, dostępny online (21.02.2021), s. 7. 

[7] Guidance: Promoting fundamental British values as part of SMSC in schools, dostępny online (21.02.2021). 

 

Aleksandra Tołczyk 
 

  POWRÓT

Inne artykuły:

28 marca 2021
Młody mieszkaniec Kornwalii został prawomocnie skazany na dwa lata poprawczaka przez Sąd Królewski w Birmingham za działalność w grupie terrorystycznej o profilu neonazistowskim, z którą nawiązał kontakt w wieku 13
02 marca 2021
Były prezydent USA, Donald Trump ma długą historię popularyzowania teorii spiskowych. To jego stały element kampanii wyborczej skierowany do liczącego nawet kilka procent elektoratu podatnego na alternatywne sposoby tłumaczenia rzeczywistości.
24 lutego 2021
Problem radykalizacji młodzieży Młodzież jest grupą szczególnie narażoną na wpływ ekstremistycznych ideologii. Na przestrzeni ostatnich lat na obszarze Unii Europejskiej i Wielkiej Brytanii miały miejsce ataki terrorystyczne, w które zaangażowani
21 lutego 2021
Po radykalnym przemówieniu Donalda Trumpa podczas wiecu 6 stycznia 2021 roku w Waszyngtonie grupa jego fanatycznych zwolenników dokonała szturmu na Kapitol. Policja znalazła też dwie bomby, jedną w siedzibie Narodowego
07 lutego 2021
W 2003 r. na łamach FBI Law Enforcement Bulletin opublikowany został artykuł Randyego Boruma Understanding the Terrorist Mind-Set. Borum zaproponował w nim czterostopniowy model procesu radykalizacji, opracowany w oparciu o
07 lutego 2021
Resocjalizacja ekstremistów i terrorystów jest złożonym procesem, którego pożądanym rezultatem jest przygotowanie osadzonego do samodzielnego i niezależnego życia w społeczeństwie demokratycznym, bez kierowania się w nim ekstremistycznym światopoglądem i zaangażowania
03 lutego 2021
Intensywny rozwój badań nad radykalizacją w ramach poszukiwania tzw. źródeł terroryzmu (root causes) nastąpił w odpowiedzi na ataki terrorystyczne w Madrycie (2004 r.) i w Londynie (2005 r.). Wcześniej w
23 stycznia 2021
W Boże Narodzenie 2020 roku o 6:30 rano w Nashville w stanie Tennesse kierowca kampera zdetonował umieszczoną w swoim samochodzie bombę. Zginął, raniąc osiem osób. Uszkodził też wiele budynków w
06 grudnia 2020
Jak można przeczytać na portalu Oko.Press, 26-letni Filip B. został przeszukany, a następnie zatrzymany 11 grudnia 2019 roku na podstawie brytyjskich przepisów antyterrorystycznych. Był podejrzany o przygotowywanie zamachu terrorystycznego. Na
06 grudnia 2020
Antysemityzm jest stałym elementem składowym ekstremizmu prawicowego, jednak w XXI wieku wykracza poza tradycyjnie rozumiany ruch neofaszystowski. Retoryka o rasowej niższości Żydów ograniczona jest tylko do podziemia neonazistowskiego, ale już